Od początku 2026 roku szykuje się spora rewolucja w prawie pracy. Państwowa Inspekcja Pracy otrzyma narzędzia, które pozwolą jej samodzielnie definiować, czy w firmie faktycznie istnieje stosunek pracy, nawet jeśli strony podpisały umowę cywilnoprawną lub współpracę B2B.

Jeżeli ktoś wykonuje zadania w sposób typowy dla etatu ustalone godziny, konkretne miejsce pracy, stały przełożony, wynagrodzenie wypłacane regularniej, a inspektor będzie mógł to formalnie uznać za zatrudnienie pracownicze.

Decyzja urzędnika zamiast procesu sądowego

Kluczowa zmiana polega na tym, że PIP wyda decyzję administracyjną, która „przekształci” dotychczasową formę współpracy w etat oraz nałoży obowiązki jak przy zatrudnieniu pracownika – m.in. składki, podatki, prowadzenie akt osobowych, uczyni decyzję natychmiast egzekwowalną i przedsiębiorca musi działać od razu po jej doręczeniu. 

To skraca proces i ogranicza możliwość przeciągania sprawy przez pracodawcę.

Etap przejściowy i ograniczenia czasowe

Inspektor otrzyma również bardziej elastyczne możliwości działania zamiast od razu wydawać decyzję, może najpierw zobowiązać firmę do zmian w ciągu 14 dni, nadal istnieje opcja skierowania sprawy do sądu pracy, jeśli sytuacja jest niejednoznaczna.

Co ważne: maksymalny okres objęty decyzją wyniesie 3 lata – oznacza to cofnięcie obowiązków i ewentualnych należności tylko do tego czasu.

Konsekwencje dla przedsiębiorców – realne koszty i sankcje

Jeśli inspekcja uzna, że współpraca od dawna wyglądała jak etat, firma będzie musiała:

• dopłacić zaległe składki i podatki,

• wypłacić nieudzielone urlopy i inne świadczenia,

• liczyć się z karami finansowymi za nieprawidłowe zatrudnianie.

Korzyści dla osób wykonujących pracę

Zmiany mają wzmocnić pozycję tych, którzy w praktyce pracują jak etatowcy, choć formalnie mają inną umowę. Zyskają przede wszystkim stabilniejszą sytuację zawodową, prawa pracownicze: urlop, ochrona w czasie choroby, minimum socjalne oraz budowanie zabezpieczenia emerytalnego.

Może to ograniczyć nadużycia i poprawić sytuację pracowników szczególnie na rynku młodych oraz osób usługowych.

Jak Twoja firma ma się przygotować?

1. Zweryfikować formy zatrudnienia i stopień podporządkowania pracowników.

2. Poprawić organizację pracy tak, aby kontrakty cywilne nie nawiązywały do etatu.

3. Zawczasu rozważyć oferowanie umów o pracę tam, gdzie istnieje wysokie ryzyko kontroli.

4. Zaplanować rezerwy finansowe na ewentualne rozliczenia wstecz.